Prokrastynacja – co to jest i jak sobie z nią radzić?
Prokrastynacja to tendencja do odkładania zadań na później, często bywa mylnie utożsamiana z lenistwem. W rzeczywistości ma bardzo niewiele wspólnego z brakiem motywacji czy niechęcią do działania. To złożony mechanizm psychologiczny, który znacznie częściej wynika z naszych wewnętrznych przekonań i sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami niż z cech osobowości takich jak np. „brak ambicji”.
Osoby, które zmagają się z prokrastynacją, często opisują siebie jako „niezorganizowane”, „niezdecydowane” lub właśnie „leniwe”. W rzeczywistości za tym zjawiskiem często kryje się wewnętrzne napięcie związane z lękiem przed oceną, porażką, perfekcjonizmem, brakiem wiary w siebie lub niskim poczuciem własnej wartości.
To, że nie zabieramy się za zadanie, nie znaczy, że go nie chcemy wykonać – raczej oznacza, że coś w nas blokuje ten ruch. Często jest to obawa: „Nie zrobię tego wystarczająco dobrze”, „Jeśli się za to zabiorę, wszyscy zobaczą, że jestem beznadziejny”, „Nie dam rady, lepiej nawet nie zaczynać”.
Terapia schematów i korzenie prokrastynacji
Terapia schematów pozwala spojrzeć na prokrastynację z głębszej perspektywy. Według tego podejścia, nasze codzienne trudności, takie jak unikanie zadań, mogą wynikać z tzw. nieadaptacyjnych schematów, czyli trwałych wzorców myślenia, odczuwania i reagowania, które ukształtowały się we wczesnym dzieciństwie lub młodości.
Przykłady schematów, które mogą prowadzić do prokrastynacji:
- Schemat porażki – głębokie przekonanie, że jestem gorszy, niekompetentny, że i tak sobie nie poradzę
- Schemat wysokich standardów – wewnętrzny przymus bycia idealnym, który powoduje paraliż przed działaniem („lepiej nie zaczynać niż nie zrobić perfekcyjnie”)
- Schemat deprywacji emocjonalnej – przekonanie, że moje potrzeby nie są ważne, więc odkładam wszystko na później, bo nie czuję, że zasługuję na sukces czy zadowolenie
Zachowanie prokrastynacyjne to w takim ujęciu nie „zła cecha”, tylko strategia przetrwania czyli sposób na uniknięcie bolesnych emocji, które wiążą się z realizacją zadania.
Jak radzić sobie z prokrastynacją?
Radzenie sobie z prokrastynacją to proces, który wymaga nie tylko zmiany zachowania, ale także pracy nad własnymi przekonaniami i emocjami. Oto kilka kroków, które mogą pomóc:
- Rozpoznaj schematy, które za tym stoją
Zastanów się: czego unikasz, nie robiąc tego zadania? Jakie myśli i emocje się pojawiają, gdy o nim myślisz? Czy pojawia się lęk, wstyd, poczucie winy? - Zacznij od małego kroku
Zamiast myśleć o całym zadaniu, skup się na pierwszym, najmniejszym kroku. Prokrastynacja często bierze się z przytłoczenia, a działanie na „raty”, ale przede wszystkim stopniowo, pozwala to przełamać. - Zamień wewnętrznego krytyka w sojusznika
Obserwuj swój wewnętrzny dialog – czy jest wspierający, czy raczej surowy? Ucz się mówić do siebie z łagodnością np. „To naturalne, że się boisz, ale możesz spróbować”. - Skorzystaj z pomocy terapeuty
Jeśli prokrastynacja mocno utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto rozważyć terapię – szczególnie terapię schematów, która pomaga dotrzeć do głębokich przekonań i je uzdrowić.
Prokrastynacja nie świadczy o lenistwie. To mechanizm, który często ma swoje źródło w trudnych doświadczeniach i przekonaniach, które wykształciliśmy, by poradzić sobie z emocjonalnym bólem. Zamiast się za nią obwiniać, warto się jej przyjrzeć z ciekawością i współczuciem. Zmiana jest możliwa, ale zaczyna się nie od „większej dyscypliny”, lecz od zrozumienia siebie.
Instytut Społecznego Rozwoju Sp. z o.o.
ul. Sobieskiego 11
40-082 Katowice
Kontakt
- +48 531 630 450
- biuro@isr.edu.pl
Nasi partnerzy
